Antik├ža?da Sinop

Sinop Ad?, Antikça?'da Paphlagonia olarak adland?r?lan bölgenin kuzey ucunda Sinop'un saptanabilen en eski ad? "Sinope" dir. Bu kelimedeki "Sin" kökü ile Asur-Anadolu ili?kisi, Sinope ile de Yunan ?rmak tanr?s? Asopos 'un su perisi k?zlar?ndan Sinope kastedilmi?tir ki bu da ismin kökenini ?yonya'n?n bölgedeki kolonizasyonuna ba?lamaktad?r.

 

Bir ba?ka fikir de Amazon Kraliçesi Sinova 'd?r ki bu mitin de nereden geldi?i belli de?ildir. Yaln?z bu kavmin Anadolulu oldu?u inanc? vard?r. Grek etimolojisine yabanc? olan Sin ya da Sind sözcüklerine Yunanistan'?n d???nda, Pontus, Do?u Anadolu, ?ran ve Hindistan 'da rastlanmaktad?r. Bu da Sinope ad?n?n yerli Anadolu dillerinden gelmi? olabilece?ini göstermektedir. Strabon ise kentin kurucusu olarak Arganotlar'dan Teselya'l? Otolikos 'u göstermekte ve onun kenti ele geçirerek bir Yunan kolonisi kurdu?unu yazmaktad?r. Kentin ele geçirilmesi, kolonile?tirmeden önce kentte yerli bir halk?n ya?ad???n? ortaya koymaktad?r.

 

Sinop'un tarih öncesi hakk?nda ilk bilgiler, 1951-1954 y?llar? aras?nda, ?ehir merkezine 14 Km. mesafede yer alan Demirciköy Kocagözhöyük 'te, Türk Tarih Kurumu ad?na Ekrem AKURGAL, Afif ERZEN ve Münster Üniversitesinden Ludw?g Budde taraf?ndan yürütülen kaz?larda ele geçen arkeolojik malzemelere dayanmaktad?r. 1980 'li y?llar?n sonuna kadar Sinop 'un tarih öncesi denildi?inde ilk akla gelen ilk Tunç Ça?dan malzeme veren Demirciköy Kocagözhöyük olup bununla s?n?rl? kalmaktayd?. Ancak Müze Müdürlü?ü 'nün 1987 y?l?nda ba?latt??? ve 1988-1989 ve 1990 y?llar?nda da devam eden yüzey ara?t?rmalar? Sinop 'un tarih öncesi bilinmeyen yönlerini önemli ölçüde ayd?nlatm??t?r. Anadolu 'nun en kuzey noktas? olarak bilinen ?nce Burun 'daki fenerin bat? kesimlerinde k?y?n? hemen yamaçlar?nda ele geçen, kesici, yan kaz?y?c?, omurgal? kaz?y?c? ve yonga parçalar? diye adland?r?lan ta? aletler Üst Paleolitik ça?a (M.Ö. 30.000-10.000) tarihlenmektedir. Müze Müdürlü?ünce yürütülen yüzey ara?t?rmas?nda 44 adet höyük tespit edilmi?tir.

 

Bu höyüklerde ele geçen malzeme incelendi?inde, özellikle sahil ?eridine yak?n nehir a??zlar?nda ve nehir vadileri boyunca Kalkolitik Ça? 'dan (M.Ö. 5.500-3200) itibaren yerle?ildi?ini ve Tunç Ça?? boyunca (M.Ö. 3200-1200) yo?un iskana tabi olduklar? görülmektedir.

 

Sinop Bölgesi yüzey ara?t?rmas?nda ele geçen buluntular genel olarak Erken Kalkolitik Ça? 'dan Geç Frig Dönemine kadar tarihlendirilmektedir. Ancak yüzey buluntular?na göre tam tarihi süreklilik sa?lanamamaktad?r. En büyük bo?luk Orta Tunç Ça?? ile Geç Frig Ça?? aras?ndad?r. Ara?t?rma öncesine kadar bilinmeyen Orta Tunç dönemine ait buluntular Gerze Kö?k Höyük, T?ng?ro?lu Höyük, Emiryayla Maltepe Höyük, Sar?msak Maltepe Höyük, Yayk?n Karakumru Tepe 'de ele geçmi?tir. Ancak bölgede Hitit ?mparatorluk Ça?? 'na ait tarihlendirilebilecek hiçbir buluntuya rastlanamam??t?r. Samsun sahil bölgesinde de Hitit ?mparatorluk dönemi malzemesine rastlanamam??t?r.

 

Yap?lan yüzey ara?t?rmas?, bölgede M.Ö. XVIII. Yüzy?l ile M.Ö. VIII. Yüzy?l aras?nda yerle?im izine rastlanmad???n? bu dönemin Sinop için karanl?k bir dönem oldu?unu ortaya koymu?tur. Hitit metinlerinde ad? geçen GA?KA kavimlerinin bölgede ya?ay?p ya?amad?klar?n? gösteren arkeolojik bir bölge henüz saptanabilmi? de?ildir. Ara?t?rman?n ortaya koydu?u bir gerçekte Sinop 'da ?lk Tunç yerle?imlerinin büyük bir yang?n sonucunda terkedildi?i ve bu dönemden itibaren M.Ö. 8. Yüzy?la kadar karanl?k bir dönemin ba?lad???d?r.

 

?.Ö. VIII. Yüzy?lda bölge Miletos ba?ta olmak üzere ?onia 'l?lar?n kolonizasyonuna sahne olmu?tur. Bu kolonizasyonun sadece Ege dünyas?nda artan nüfusu da??t?p toprak kazanmak olmad???n? öncelikle ticari ve ekonomik kö?eba?lar?n?n elde tutulmas?n?n hedeflendi?i anla??l?r. Özellikle Sinop 'taki ?on kolonizasyonu, F?rat Vadisi ve Mezopotamya 'ya giden tarihsel yollar?n ba?lang?ç noktas?n? tutmak için yap?lm??t?r. Söz konusu kolonizasyon için ileri sürülen iki ayr? ba?lang?ç tarihinin ayd?nlat?lmas? da ayr? bir problemdir. Bunlar ?.Ö. 756 ve 636 y?llar?d?r. Bu iki tarih aras?nda çap? belirsiz kalan bir Kimmer istilas? vard?r. 756'da Trapezus, Kerasus ve Kotyora gibi kolonilerin Sinop'a ba?l? olarak kurulduklar? dü?ünülürse, bu tarihten önce Sinop'da bir ?on kolonizasyonunun aç?kça ba?lad???n? kabul etmek gerekir.

 

Sinop ve civar?na yay?lan bu Lidya-Kimmer hakimiyetinden sonra Sinop için kesinle?en en önemli olay, 630 y?llar?nda yap?lan ikinci kolonizasyondur. 630 tarihi ile Lidya devletinin Pers kral? Kyrus taraf?ndan 546'da y?k?lmas?na kadar süren dönem Sinop için yine karanl?k kalmaktad?r. Perslerin k?y? ?ehirlerini nas?l idare ettikleri kesin olarak bilinmese de otonom yap?lar?n? koruduklar? san?lan bu ?ehirler, Perslerin atad?klar? Tiranlar sayesinde imparatorlu?a vergi ödüyor olmal?lar. ?mparator I. Darieios 'un örgütlenme sistemine göre Sinop bu dönemde Kapadokya satrapl??? s?n?rlar? içinde daha sonraki bir düzenleme ile de Pontus Kapadokyas? denilen kuzey Kapadokya s?n?rlar? içinde say?ld?.