T├╝rk ?daresi d├Ânemi

Sinop'un Fethi ve Selçuklular Dönemi

 

Türklerin Anadolu'ya girdikten sonra ilgilendikleri yerler aras?nda Paflagonya ve Sinop civar? da vard?r. 1085 y?l?nda Süleyman?ah'?n komutanlar?ndan Karatekin'in Sinop'u Bizansl?lardan ald???ndan bahsedilir. Ertesi y?l Bizansl?lar, Sinop'u kurtarmak için Konstantin Dalassenos komutas?nda bir donanma gönderdiler. Bu s?rada ?zmir Bey'i Çaka'n?n Bizans topraklar?na kar?? giri?ti?i sald?r?lar s?ras?nda Bizansl? komutan Nikephoros'un yenilgiye u?ramas? Bizansl?lar? zor durumda b?rakt???ndan Konstantin Dalassenos'u geri ça??rd?lar. Pekar bu s?rada Bizansl?lar?n Sinop'a tekrar sahip ç?kmalar? Büyük Selçuklular ile Anadolu Selçuklular? aras?ndaki siyasi çeki?meler yüzünden olmu?tur.

 

1176 Miryokephalon zaferinden sonra Türklerin Bizansl?lar? Anadolu'nun büyük bir k?sm?ndan atabildikleri anla??lmaktad?r. ?bn-î Bibi'deki kay?tlardan anla??ld???na göre Paflagonya bölgesinin fatihleri, ba?ar?lar?na kar??l?k olarak Selçuklu Sultanlar? taraf?ndan ikta olarak verilen Kastamonu yöresinin sahipleri ve Bizansl?lara kar?? yürütülen mücadelenin lideri olan Çoban ailesidir. Güçlü bir yönetimle Selçuklular'?n sonuna kadar Kastamonu ve civar?n? elinde tutan bu aile ile Sinop'un birkaç kez Türkler taraf?ndan fethedilmesi aras?nda ili?kiler vard?r.

 

Sinop'un Bizans yönetiminde bulundu?u s?ralarda K?r?m'a gitmek isteyen Selçuklu tacirleri burada gemiye binmek suretiyle Sinop Liman?'ndan faydalan?yorlard?. IV. Haçl? Seferi s?ras?nda Haçl?lar, 1204 de ?stanbul'u ele geçirip bir Latin Devleti kurunca ?mparatorun damad? Theodoros Lascaris'in kurdu?u ?znik Bizans Devleti ve yine Komnenos hanedan?ndan Aleksios ve David Komnenos karde?lerin Trabzon'da kurduklar? Trabzon Rum Devleti olu?tu. Bu üçe bölünmü? Bizans miras? kar??s?nda Anadolu'yu Selçuklu Devleti ikinci planda bir kara devleti haline geliyordu. Oysa Anadolu Selçuklular?n?n K?r?m ticaretini geli?tirebilmeleri ve Karadeniz'de H?ristiyan güçlerine kar?? koyabilmeleri için Sinop gibi ticari ve askeri bir limana ihtiyaçlar? vard?. Bu s?rada David Komnenos, k?y? ?eridi boyunca ilerleyerek Sinop ve Ere?li'yi ald?. ?znik devleti ile çat??maya girdi. Bu durumda Selçuklu Sultan? I. G?yaseddin Keyhüsrev ile anla?an Laskarisler, David Komnenos'u geri çekilmeye zorlad?lar. Fakat kendi güvenliklerini dü?ünen Selçuklular, Karadeniz'de üçüncü bir güç olarak ortaya ç?kmak isteyince gözlerini ilk olarak Sinop'a diktiler. Karde?iyle olan taht kavgas?n? halleden I. ?zzeddin Keykavus, o s?rada Trabzon Rum ?mparatoru I. Aleksios Komnenos'un Canik tekfuru Kir Aleksi taraf?ndan idare edilen ve yöre halk?na çe?itli zulüm ve ya?malar yapan bu valinin idaresindeki Sinop'a yürüdü.

 

?ehrin zapt?n?n zor oldu?u bilindi?inden muhasaraya ve ablukaya karar verildi ve sultan, vilayet beylerini sava?a ça??rd?. Olaydan habersiz olan Kir Aleksi bu s?rada Sinop d???nda avlan?yordu. Ordudan ç?kar?lan bir müfrezenin Kir Aleksi'yi yakalay?p sultan?n önüne ç?kartmas? olaylar? h?zla geli?tirdi.

 

Kalenin önüne getirilen tekfura kar??l?k ?ehrin teslim edilmeyece?ini söyleyen Sinop'lular?n daha sonra fikirlerini de?i?tirerek ?ehri kans?z olarak Selçuklulara b?rakmalar? bir sürpriz olmu?tur. Bu olaydan sonra yap?lan anla?mayla Aleksi y?ll?k vergiye ba?land? ve adamlar?yla birlikte Canik'e gönderildi. (1214) ?ehirde kalmak isteyenler serbest b?rak?ld?. ?ehir tekrar düzenlendi, Kiliseler Camiye çevrildi. Bir medrese yap?ld?, kale tamir edildi, tapu defterleri düzenlendi. ?ehre Çepni oymaklar?ndan boylar yerle?tirildi. Sultan sefere kat?lan beylerden Simre Valisi Bedrüddin Ebu Bekir'i Sinop Valisi ve komutan? olarak b?rakt?ktan sonra Sivas'a döndü. ?bn Said el Magribi, Sinop Liman?'nda Konya Sultan?na ait donanman?n bulundu?unu, çam ormanlar?yla kapl? Kastamonu ve Amasya da?lar?ndan kesilen kerestenin su yolu ile Sinop Darüs S?n'a's?nda (tersane) gemi in?aas? için nakledildi?ini belirtir. K?sa sürede olu?turulan bu donanma ile fethin ard?ndan So?dak seferi yap?l?r. So?dak ve civar?na Ruslar egemen olmu?lard?. Ruslar bu bölgede Selçuklu korumas?n? kabul etmi?lerdi. So?dak'a bir Türk Garnizonu yerle?tirilerek camii yap?ld?.(1225) Sinop'tan yap?lan bu sefer Sinop'un üs olarak o dönemdeki gücünü gösterir.